سرویس سلامت و فناوری: نظام سلامت ایران در آستانه یک تحول ساختاری بزرگ قرار گرفته است؛ جایی که هوشمندسازی نه یک انتخاب تکنولوژیک، بلکه به عنوان ستون فقرات حکمرانی نوین و صیانت از کرامت بیمار شناخته میشود. در رویداد تخصصی «سیستمهای سلامت هوشمند» که با حضور مقامات عالیرتبه در پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات برگزار شد، نقشه راه عبور از سلامت سنتی به عصر هوش مصنوعی ترسیم گردید.
در صدر این رویداد، دکتر محمد رئیسزاده، رئیسکل سازمان نظام پزشکی ایران، با نگاهی استراتژیک به تبیین جایگاه دادهها پرداخت. وی با مقایسه دادههای سلامت با ثروت نفتی کشور اظهار داشت: «همانگونه که نفت زمانی موتور توسعه شد که زنجیره کامل اکتشاف تا بهرهبرداری برای آن شکل گرفت، امروز نیز دادههای سلامت ثروت راهبردی کشورند؛ سرمایهای که در لحظههای عمیق انسانی میان پزشک و بیمار شکل میگیرد.»
وی با تأکید بر اینکه دادهها صرفاً اطلاعات نیستند بلکه با کرامت انسان گره خوردهاند، افزود: «سامانههای هوشمند نباید باری اضافه بر دوش پزشک باشند، بلکه باید به عنوان یاریگر تصمیمات حرفهای، ایمنی بیمار و کیفیت درمان را تضمین کنند.»
شکاف میان «ویترین» و «میدان اجرا»؛ چالشهای پیشرو
در حالی که گزارشهای دولتی از پیشرفت سلامت الکترونیک خبر میدهند، تحلیلهای تخصصی در این نشست نشاندهنده چالشهای جدی در بدنه اجرایی است. دکتر رئیسزاده با انتقاد از برخی نگاههای کوتاهمدت تصریح کرد: «تصویری که از میزان پیشرفت سلامت دیجیتال ارائه میشود، با آنچه در میدان اجرا میگذرد، فاصلهای معنادار دارد. مشکل اصلی ما نه کمبود منابع و نه خلاء قانونی، بلکه نگاههای تنگنظرانه نسبت به جامعه پزشکی و نقش بخش خصوصی است.»
گزارش راهبردی مرکز تحقیقات مخابرات ایران (ITRC) در این رویداد تأکید کرد که ایران باید از مرحله «دیجیتالی کردن ساده» (e-Health) عبور کرده و به سمت «سلامت هوشمند» (Smart Health) حرکت کند. تفاوتهای بنیادین این دو رویکرد عبارتند از:
- پیشبینی بهجای ثبت: در سلامت هوشمند، هوش مصنوعی با تحلیل بیگداتا (Big Data)، بیماریها را پیش از وقوع پیشبینی میکند.
- پایش لحظهای (IoMT): استفاده از اینترنت اشیاء پزشکی برای نظارت مداوم بر بیماران مزمن، جایگزین مراجعات مکرر حضوری میشود.
- یکپارچگی زیستبومی: اتصال واقعی میان بیمارستانها، بیمهها و داروخانهها برای جلوگیری از اتلاف منابع و قاچاق دارو
هشدار نسبت به چالشهای زیرساختی و امنیتی
در بخش دوم اهمیت، دکتر شیخی، رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات، به جنبههای فنی و مخاطرات پنهان هوشمندسازی پرداخت. وی با اشاره به تجربه جهانی در افزایش بهرهوری، هشدار داد: «حرکت به سمت سامانههای هوشمند بدون توجه به ابعاد امنیتی و زیرساختی میتواند چالشزا باشد. وابستگی شدید به اینترنت، کندی سیستمها و بیتوجهی به ملاحظات امنیتی در حوزه اینترنت اشیای پزشکی (IoMT)، میتواند خدمات حیاتی مردم را با خطر اختلال گسترده مواجه کند.» دکتر شیخی بر ضرورت ایجاد «آزمایشگاههای ارزیابی امنیتی» برای تجهیزات متصل به شبکه تأکید کرد و آن را یک اولویت حاکمیتی دانست.
بخش خصوصی؛ شریک توسعه، نه رقیب حاکمیت
یکی از محورهای کلیدی این گزارش، ضرورت حفظ استقلال نوآوری در این حوزه است. رئیسکل سازمان نظام پزشکی هشدار داد که سلامت دیجیتال نباید با هیچ پوششی «دولتی یا خصولتی» شود، چرا که چابکی و خلاقیت بخش خصوصی، موتور محرک اصلی این تحول است. وی تأکید کرد که حاکمیت باید در نقش «تنظیمگر هوشمند» ظاهر شود و نه رقیبِ پلتفرمهای نوآور.
تحول دیجیتال در نظام سلامت ایران تنها زمانی به موفقیت میرسد که به جای تمرکزِ صرف بر ابزارهای فنی، بر «حکمرانی دادهمحور» و «اعتمادسازی» تمرکز کند. هدف نهایی، ایجاد سیستمی است که در آن سیاستگذاریها از حدس و گمان به سمت شواهد عینی حرکت کرده و عدالت در سلامت را برای تمامی آحاد جامعه، از کلانشهرها تا مناطق محروم، به ارمغان بیاورد.